Εργογραφία

Οι νεκροί περιμένουν, Αθήνα, Κέδρος, 1959, σελ. 256, ISBN: 960-04-0113-6 (37η έκδοση).
Ηλέκτρα, Αθήνα, Αναγέννηση, 1961.
Ματωμένα χώματα, Αθήνα, Κέδρος, 1962, σελ. 344, ISBN: 960-04-0083-0 (330η έκδοση)
Η Μικρασιάτικη καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο, Αθήνα, Κέδρος, 1975, σελ. 104, ISBN: 960-04-0472-0 (12η έκδοση)
Εντολή, Αθήνα, Κέδρος, 1976, σελ. 388, ISBN: 960-04-0005-9 (36η έκδοση)
Μέσα στις φλόγες, Αθήνα, Κέδρος, 1978, σελ. 248, ISBN: 960-04-0146-2 (32η έκδοση)
Επισκέπτες, Αθήνα, Κέδρος, 1979, σελ. 176, ISBN: 960-04-0124-1 (18η έκδοση)
Κατεδαφιζόμεθα, Αθήνα, Κέδρος, 1982, σελ. 368, ISBN: 960-04-0006-7 (25η έκδοση)
Θέατρο, Αθήνα, Κέδρος, 1995, σελ. 128, ISBN: 960-04-1024-0

Τranslations

In German

1. Das Gebot. [tr.by]: Eleni Florias. Koln: Romiosini, 1992. 376 p. ISBN:3-923728-61-1.
2. Gruss mir die Erde, die uns beide geboren hat. [tr.by]: Inge Van Meerendonk. Koln: Romiosini, 1985. 237 p. ISBN: 3-923728-13-1.

In English

Farewell Anatolia. [tr.by]: Fred. A. Reed. Athens: Kedros, 1997.
310 p. ISBN: 960-04-0479-8

In French

1. D' un jardin d' Anatolie: roman. [tr.by]: Marie Dimu. Paris: Les Editeurs Francais Reunis, 1965.256 p.
2. Terres de sang: roman. [tr.by]: Jeanne Roques-Tesson. Athenes: Hatier, 1996. 313 p. ISBN: 978-2218-70503-8

In Turkish

1. Buyruk [tr.by]: Panayot Abaci. Istanbul: Boyut Yayinevi
323 p. ISBN: 975-508-005-8
2. Benden selam soyle anadolu'ya. [tr.by]: Attila Tokatli. Istanbul: Sander Yayinlari. 1970.
252 p.
3. Benden selam soyle anadolu'ya: roman. [tr.by]: Attila Tokatli. Istanbul:
Sander Yayinlari, 1974
287 p.
4. Benden selam soyle anadolu'ya. [tr.by]: Attila Tokatli. Istanbul: Alan Yayincilik, 1989.
229 p.

In Russian

1. Elektra, [tr.by]: S. Ilinskii. Moskva: Izdatelstvo Politiceskoi Literaturi, 1965.
78 p.
2. Mertvie zdut: Moskva: Isdatelstvo inostrannoi literaturi, 1963.
303 p.

In Bulgarian

Okrvavena zemja: [tr.by]: Georgi Hristov. Sofija: Izdatelstrvo na nacionalnija sevet na otecestvenija front, 1963. 248 p.

In Hungurian

Egy anatoliai boldog ember. [tr.by]: Klara Szollosy. Budapest: Europa: 1970. 296 p.

In Romanian

1. Pamant insangerat. [tr.by]: Amalia Zambeti. Bucuresti: Editura Pentru Literatura Universala, 1964. 264 p.
2. Mortii asteapta… [tr.by]: Iannis Veakis, Bucuresti: Editura Pentru Literatura Universala, 1961. 344 p.

Η συγγραφέας
ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ

…Βρισκόμαστε μπροστά σ' ένα έργο όχι μόνο σίγουρης ωριμότητας αλλά και μεγάλου, δυναμικού ταλέντου. Θα έλεγα, ένα έργο άψογο, αν αυτή η λέξη δεν μου φαινόταν πολύ ψυχρή. Οποιοσδήποτε άνθρωπος με στοιχειώδη ανησυχία οφείλει να είναι επιφυλαχτικός μπροστά στα άψογα πράγματα, αφού είναι αδύνατο κάτι άψογο να σε αναστατώσει. Προτιμώ την αρχαία μας λέξη υ π έ ρ ο χ ο . Γιατί το βιβλίο που αξιώνει αυτό τον τίτλο κάθε άλλο παρά μας αφήνει αδιάφορους και μαλθακά ευχαριστημένους. Αρπάζει το στοχασμό και την καρδιά μας και τα στροβιλίζει για να τα τινάξει στον απαραίτητο ύψος, που απ' αυτό όλα φαίνονται πεντακάθαρα και διάφανα.
Αναστάτωση και ύψος, αυτά είναι τα συναισθήματα που έχω διαβάζοντας, τελειώνοντας το βιβλίο "Ματωμένα χώματα". Έχουμε πια τη Βίβλο της σύγχρονης Εξόδου του μικρασιατικού Ελληνισμού, πυκνωμένη σ' ένα μύθο στέρεο και άρτιο.
Μα αν αυτό είναι το υλικό του βιβλίου, το ουσιαστικό του περιεχόμενο είναι πολύ πλατύτερο και το νόημά του πολύ πιο μεγάλο. Έχουμε ένα δικό μας Π ό λ ε μ ο κ α ι Ε ι ρ ή ν η που ανάλογα με το ανάστημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας - σε σύγκριση με τη ρωσική του τέλους του 19ου αιώνα - δεν έχει καθόλου μικρότερη σημασία από το αριστούργημα του Τολστόϊ. Πιστεύω ότι πρόκειται τουλάχιστον για το καλύτερο πεζό νεοελληνικό δίπτυχο: ειρήνη - πόλεμος, για την αρτιότερη μετάπλαση σε επική πρόζα μιας μεγάλης και βαρυσήμαντης εθνικής περιπέτειας. Οι πίνακες από την ειρηνική ζωή και προπαντός οι πίνακες από τον πόλεμο είναι συνταρακτικοί, ενώ η σύνθεσή τους μας περνάει σοφά από τις μικρές στις μεγάλες κλίμακες του πάθους, από το προσωπικό στο γενικό για να μας ξανοίξει τελικά μια μεγαλειώδη συνολική θέα της ανθρώπινης μοίρας που πλάθεται με τα αίματα και τα δάκρυα των γενεών. Αυτό το πετυχαίνει το αφήγημα της Διδώς Σωτηρίου χωρίς ούτε στιγμή να ξεφεύγει από το θέμα, χωρίς να φιλοσοφεί ή να γενικολογεί. Μας δίνει την υψηλή σκοπιά, που από κει μπορεί να δει κανείς σε βάθος και σ' έκταση, ν' αναμετρήσει τη συνολική ανθρώπινη περιπέτεια, την πεμπτουσία της ιστορικής πείρας, ν' ατενίσει το μέλλον με καθαρό μάτι, και να βαθύνει τη συνείδησή του. Ο σκοπός του δεν είναι ν' αναπαραστήσει αμέτοχα, αδιάφορα τις ατομικές περιπέτειες των ηρώων και ενός πληθυσμού που παρασύρθηκε σε φριχτή κόλαση. Είναι να δείξει το βάθος των πραγμάτων, να διαφεντέψει τις πολύτιμες ανθρώπινες αξίες, να βοηθήσει στην κατανόηση, να μας γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό μας και τους άλλους.
Για να φτάσει σ' αυτό, φυσικά, δεν ανίχνευσε μυστικούς δρόμους, εσωτερικούς δαιδάλους που οδηγούν τελικά στο Μινώταυρο της αγιάτρευτης αμφιβολίας. Διάλεξε τους ίσιους δρόμους των αισθήσεων, της πείρας, του λογικού, της γνώσης, της πιο επιστημονικής μεθόδου. Διεκδικώντας ταυτόχρονα αδιάλλαχτα τα δικαιώματα της καρδιάς, μη παραχωρώντας ούτε σπιθαμή της στα μηχανοκίνητα της οποιασδήποτε "τετράγωνης" λογικής. Με το ίδιο πάθος που διαφεντεύει τα γενικά, μάχεται για την υπόθεση της προσωπικότητας, των αισθημάτων, των αποχρώσεων.
Αυτή περίπου είναι η σημασία του έργου, η ουσία του. Όπως κάθε δημιούργημα μεγάλης πνοής, παρουσιάζει άπειρες πλευρές, φέρνει σ' επικαιρότητα ένα πλήθος προβλήματα και ζητήματα, φιλοσοφικά, ιστορικά, αισθητικά…
Η Διδώ Σωτηρίου από παιδί βρίσκεται πρώτα ανάμεσα σε μια οικογένεια που ξεπέφτει οικονομικά και κοινωνικά, σε γονείς που κάνουν τραγική προσπάθεια να προσγειωθούν. Ύστερα ζει την όλη τραγωδία του ξεριζωμού, της σφαγής και της προσφυγιάς, μ' όλα όσα περιέχει αυτή η λέξη. Ζει τις αντιφάσεις της ελληνικής κοινωνίας μετά το 22, οξυμένες στο κατακόρυφο, και τις ζει ακριβώς στο επίκεντρό τους. Κι όσα ακολουθούν, κάθε άλλο παρά χαλαρώνουν την ένταση: δικτατορία, κατοχή, εμφύλιος πόλεμος, σημερινή κρίση. Είναι υπεραρκετά για να φορτίσουν την ευαισθησία μιας καλλιτεχνικής φύσης με την ενεργειακή τάση που χρειάζεται η δημιουργία…
Η Διδώ Σωτηρίου δεν έπαιξε στο μαύρο ούτε στο ζερό. Ποντάρει στο κόκκινο, που είναι η σημερινή πληβεία πίστη, η κατάργηση της ανθρώπινης δουλείας και του πολέμου, ο θρίαμβος της αγάπης…
Δεν μπήκε στην κατάψυξη της άμορφης και κρύας μάζας των γεγονότων, των εικόνων, των αποδείξεων. Έβαλε τη θέρμη των δικών της ιδεών, συνειδητά, φροντίζοντας να μην τις προδώσει: να μην κατασκευάσει πλαστές αποδείξεις, αφού οι γνήσιες αφθονούν, να μην παραμορφώσει τον κόσμο για να τον διορθώσει. Πρόκειται για την πιο ευτυχισμένη ως τώρα σχετική περίπτωση στα γράμματά μας, νομίζω. Θ' άξιζε λοιπόν να μιλήσει κανείς πιο ανοιχτά πάνω σ' αυτό, παίρνοντας αφορμή από τα "Ματωμένα Χώματα"…

Τέλος αξίζει να προσέξουμε ιδιαίτερα τον τρόπο που συνθέτει η συγγραφέας την προσωπική περιπέτεια του ήρωα και αφηγητή με τη γενική κρίση, φθάνοντας στο αρτιότερο αποτέλεσμα που είδαμε τα τελευταία χρόνια…

Δημήτρης Ραυτόπουλος
Κριτικός λογοτεχνίας
Περιοδικό ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ
Νο 92, Αύγουστος 1967

Τι έγραψε ο Τύπος για τα βιβλία της
ΔΙΔΩΣ ΣΩΤΗΡΙΟΥ
(αποσπάσματα από κριτικές)

Οι νεκροί περιμένουν, Αθήνα, Κέδρος, 1959. Σελ. 256. ISBN: 960-04-0113-6.

"…Χαιρόμαστε έναν συγγραφέα που δεν κάνει φιλολογία, αλλά ζωή -γιατί η τέχνη είναι ζωή, γι' αυτό άλλωστε και μένει και υπάρχει ύστερα και από μας…
….Τα γεγονότα σου δίνονται ζεστά, παραστατικά με όλο το βάρος της πικρής τους πραγματικότητας… με τις ψυχώσεις του ατομικού και ομαδικού ανθρωπίνου δράματος.
Οι ήρωές της ένας κόσμος ολόκληρος με δικά του χαρακτηριστικά. …Εκείνα τα δευτερότερα πρόσωπα με τα πρωτεύοντα δράματά τους ο καθένας αντιπροσωπεύει κι έναν κόσμο κι όλοι μαζί την ανθρώπινη μάζα… Και πόσο κοντινοί μας…

Νικηφόρος Βρεττάκος
Ποιητής
Εφημ. ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΤΥΠΟΣ, 6-5-1959

"…ένα μνημειώδες χρονικό, όπου σφύζουν οι ηρωισμοί της φυλής μας και η παναιώνιά μας τραγικότητα."

Θράσος Καστανάκης
Συγγραφέας

"…Ζωντανεύει τύπους, κόσμους, εποχές … αληθινή αποκάλυψη..."

Έλλη Αλεξίου
Συγγραφέας

Ματωμένα χώματα, Αθήνα, Κέδρος, 1962. Σελ. 344
ISBN: 960-04-0083-0.

…Τα Ματωμένα Χώματα τα είπαν "Βίβλο της σύγχρονης εξόδου του μικρασιατικού Ελληνισμού." Τα είπαν "σεισμική δόνηση". Μυθιστόρημα που "Τσούζει. Ζεματάει. Καίει. Τιμωρεί. Έχει ψυχή ανθρώπινη. Οργή λαού. Πόνο εθνικό". "Κάστρο σωστό λόγου, ενάντια στον καιρό, στη λησμονιά και στο ψέμα"…

…Στην Τουρκία είχαν συγκλονιστική απήχηση. "Μέσα στην επική ατμόσφαιρα του βιβλίου αυτού, που είναι ένα είδος "Πολέμου και Ειρήνης" της Ελλάδας - γράφει ο Οίκος Σαντέρ - αντί ν' αναζωπυρώνεται το μίσος, ζωντανεύει το ανθρώπινο δράμα όλων των μικρών λαών που σφαγιάζονται στο βωμό των ιμπεριαλιστικών συμφερόντων"…

Ματωμένα χώματα

"Το διάβασα σε μια νύχτα κι έχυσα δάκρυα και για τους δύο λαούς μας. Ωραίο βιβλίο, απόλυτα έντιμο σαν όλα τα μεγάλα έργα. Οι διανοούμενοί μας το υποδέχθηκαν με αληθινό ενθουσιασμό".

Ερτογρούλ Σοϋσάλ
Πρόεδρος του Βιομηχανικού
Επιμελητηρίου της Κων/πολης

Η Μικρασιατική καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Αθήνα, Κέδρος, 1975. Σελ. 104. ISBN: 960-04-0472-0

Ένα βιβλίο, που φωτίζει με την αλήθεια για το χτες τα σημερινά προβλήματα, καθώς οδηγεί τη σκέψη από τη Μικρασιατική καταστροφή στην καταστροφή της Κύπρου και στην κρίση του Αιγαίου. Χρησιμοποιώντας ντοκουμέντα και προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που διαδραμάτισαν ένα μεγαλύτερο ή μικρότερο ρόλο στα γεγονότα που έφεραν την Ελλάδα στο χείλος της καταστροφής το 1922, η συγγραφέας αποκαλύπτει αλήθειες όσο ποτέ χρήσιμες: τα αληθινά αίτια της καταστροφής, το ρόλο των συμμάχων αλλά και των πολιτικών δυνάμεων της Ελλάδας, τις πηγές έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Εντολή, Αθήνα, Κέδρος, 1976. Σελ. 388 ISBN: 960-04-0146-2

Η "Εντολή" της Διδώς Σωτηρίου είναι ένα βιβλίο πολιτικής λογοτεχνίας με καυτά βιώματα. Ζωντανεύει μυθιστορηματικά τις περιπέτειες της μεταπελευθερωτικής Ελλάδας (1944-1952), που δεν έπαψε να 'χει τη μοίρα του Σίσυφου. Με πλαίσιο το χρονικό της σύλληψης, της δίκης και της εκτέλεσης του Κωστή, ενός παλικαριού που δεν αργούμε να μάθουμε πως είναι ο Νίκος Μπελογιάννης, παρακολουθούμε με σφιγμένη ανάσα να γκρεμίζονται στο χάος οι προσδοκίες, τα όνειρα και οι θυσίες του ελληνικού λαού για να στεριώσει το δρόμο του ο ιμπεριαλισμός στην Ανατολική Μεσόγειο. Εφιαλτικές πλεκτάνες ξένων και εγχώριων μυστικών υπηρεσιών, αντικομμουνιστική υστερία, δίκες, εκτελέσεις, τρόμος με στόχο το διαμελισμό των δημοκρατικών δυνάμεων. Η θυσία του Μπελογιάννη. Η αλήθεια για τον Πλουμπίδη. Τα λάθη της Αριστεράς και του Κέντρου. Ντοκουμέντα γνωστά και ντοκουμέντα που πρώτη φορά βλέπουν το φως της δημοσιότητας.

*Τούτο το βιβλίο (σε ποιο είδος του πεζού λόγου, αλήθεια, να το κατατάξουμε;) το έγραψα σαν παθός που βλέπει τα χρόνια να φεύγουν και βιάζεται να ξεπληρώσει ένα χρέος. Έπρεπε να είχε εκδοθεί πριν τη δικτατορία. Δεν πρόλαβε, ατύχησε. Με τα κυνηγητά, κάψε, κρύψε, δώσε, πολτοποίησε, χάθηκαν πολύτιμα κεφάλαια που έπρεπε να γραφτούν απεξαρχής… (Τις ζημιές αυτές της τυραννίας δεν είδα κανείς να τις υπολογίζει, ούτε και μεις οι συγγραφείς…)
Μαρτυρίες, ομολογίες, δοκιμασίες, καταστάσεις ατομικές και γενικές είναι στηριγμένα σε ντοκουμέντα γνωστά και άγνωστα, σχολιασμένα ή στεγνά, παρμένα ακόμα και ατόφια απ' τις εφημερίδες της εποχής. Με άπειρο πόνο και εντιμότητα δούλεψα, δίχως φιλοδοξίες, αποζητώντας κάθαρση και όχι αναμόχλευση… Ποτέ πια άνθρωποι στην ήμερη πατρίδα μας να μην ξαναδοκιμάσουν τέτοια δεινά. Κι ούτε συγγραφέας να βρεθεί μπροστά σε τόσο δύσκολο χρέος.

Διδώ Σωτηρίου

Η "Εντολή" χαρακτηρίστηκε σαν "συνταραχτικό, μεγάλο έργο, πολιτικής ευθύνης". "Γραμμένο αντικειμενικά, τεκμηριωμένα και γι' αυτό πειστικά, με μπρεχτικής μορφής αποστασιοποίηση, είναι τελικά ένας ύμνος στην παλικαριά, στον πατριωτισμό και στην εντιμότητα της περήφανης γενιάς της Αντίστασης που σφαγιάστηκε…"

Μέσα στις φλόγες, Αθήνα, Κέδρος, 1978. Σελ. 248. ISBN: 960-04-0146-2

"Η Διδώ Σωτηρίου πρέπει να ξέρει πολύ καλά το παιδί και την ψυχολογία του. Γι' αυτό και οι σελίδες που περιγράφονται οι αντιδράσεις της νεαρής ηρωίδας κλείνουν τόση θέρμη και συγκίνηση…"

Βάσος Βαρίκας
Κριτικός Λογοτεχνίας
Εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 1-1-1959

Επισκέπτες, Αθήνα, Κέδρος, 1979. Σελ. 176. ISBN: 960-04-0124-1

Η Ντορίτα, μια θεοζώντανη μαθήτρια της Β΄ Λυκείου, ξεφεύγει από τα προσωπικά της και τα ερωτικά καβγαδάκια με το Δημήτρη και πασχίζει να συγκεντρωθεί. Της φόρτωσαν να κάνει μια ομιλία γύρω απ' αυτό που λέγεται "χάσμα των γενεών". Και ενώ γράφει και σκίζει συνέχεια ανικανοποίητη, της κουβαλιούνται από το παρελθόν, δυο παράξενοι επισκέπτες.
Οι αφηγήσεις και οι προσωπικές εμπειρίες τους, πότε τραγικές και πότε εύθυμες και σαρκαστικές, συνεπαίρνουν τη Ντορίτα. Η γυναίκα, η πιο σημαντική, είναι η πρώτη ελληνίδα πεζογράφος, η τραγική Ελισάβετ Μαρτινέγκο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι μαρτυρίες το νεαρού επισκέπτη που με χιούμορ και πικρία ανιστορεί τις ερωτικές αποτυχίες του και τα χάλια της παιδείας - όπου τυχερός λογίζονταν ο μαθητής που έχανε μόνο κάποιο δάχτυλό του από χάρακα και όχι και τα λογικά του… Ένα αφήγημα συναρπαστικό, απίθανο κι όμως απόλυτα αληθινό.

Κατεδαφιζόμεθα, Αθήνα, Κέδρος, 1982. Σελ. 368. ISBN: 960-04-0006-7

Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος "Κατεδαφιζόμεθα" είναι ένας νέος με πνευματικές ανησυχίες, όνειρα και φιλοδοξίες, που δε βρίσκουν έδαφος γι' ανθοφορία μέσα στο ψυχροπολεμικό κλίμα της δεκαετίας του '50 κι έπειτα. Δύσπιστος και σκωπτικός, παλεύει μέσα και όξω από το περιβάλλον του, ανάμεσα στις συμπληγάδες μιας δοσίλογης, ξενόδουλης δεξιάς και μιας βαριά τραυματισμένης, μα πάντα δυναμικής αριστεράς. Αναζητάει με πάθος τον εαυτό του και το στίγμα της εποχής του. Οργίζεται, αμφισβητεί, παραπαίει, αρνείται να ξοδέψει τον ενθουσιασμό του για ό,τι θεωρεί ξεπερασμένο και αποτυχημένο. Μα προσέξτε τον, δεν είναι πάντα αυτό που θέλει να λέει…
Η πένα της Διδώς Σωτηρίου μας φέρνει κοντά στους προβληματισμούς και στις τραυματικές εμπειρίες της γενιάς της κατοχής και της γενιάς του εμφυλίου, για να μας ζεστάνει τελικά με τη θέρμη της ανθρωπιάς και της ελπίδας…