ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ


Photo: © E.KE.BI, 2001. Σταφυλίδου

Βιογραφικό Σημείωμα

Η Μάρω Δούκα γεννήθηκε τον Γενάρη του 1947 στα Χανιά. Σπούδασε αρχαιολογία στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο. Από το 1966 ζει στην Αθήνα. Άρχισε να γράφει από το 1969. Το πρώτο της βιβλίο το εξέδωσε το 1974. Κείμενά της, διηγήματα και επιφυλλίδες έχουν δημοσιευτεί σε λογοτεχνικά περιοδικά και ημερήσιες εφημερίδες.

Εργογραφία

Η Πηγάδα, Κάτι άνθρωποι, Πού ΄ναι τα φτερά;, Διηγήματα, Αθήνα, Κέδρος, 1974, (6η έκδοση , αναθεωρημένη, 1997) Σελ. 280 ISBN: 960-04-1339-8
Καρρέ Φιξ, Διηγήματα, Αθήνα, Κέδρος, 1976, (6η έκδοση, αναθεωρημένη και συμπληρωμένη, 1990, 8η έκδοση 1998, 14η χιλιάδα) Σελ. 265 ISBN: 960-04-0333-3
Η αρχαία σκουριά, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1979, (26η έκδοση 2001, 77η χιλιάδα) Σελ. 272 ISBN: 960-04-0289-2, Βραβείο Καζαντζάκη
Η πλωτή πόλη, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1983, (13η έκδοση 1998, 41η χιλιάδα) Σελ. 366 ISBN: 960-04-0106-3, Β' Κρατικό Βραβείο
Οι λεύκες ασάλευτες, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1987, (5η έκδοση 1997, 17η χιλιάδα) Σελ. 213
Εις τον πάτο της εικόνας, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1990, (5η έκδοση 1995, 17η χιλιάδα) Σελ. 283 ISBN: 960-04-0375-9
Ο πεζογράφος και το πιθάρι του, Κείμενα, Αθήνα, Καστανιώτης, 1992. Σελ. 134
Ένας σκούφος από πορφύρα, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1995, (24η έκδοση 2001, 48η χιλιάδα) Σελ. 509 ISBN: 960-04-1059-3, Υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Αριστείο κατέλαβε την 8η θέση. Υποψήφιο για το Βραβείο Μπαλκάνικα κατέλαβε τη 2η θέση.
Ουράνια Μηχανική, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1999. Σελ. 554 ISBN: 960-04-1639-7

Μεταφράσεις

Στα αγγλικά:

Fool's gold, roman, [tr.by]: Roderick Beaton, Kedros-Modern Greek Writers, 1991, 312 pp. ISBN: 960-04-0481-X

Στα γαλλικά:

Le Miroir aux images, roman, [tr.by] : Jasmine Pipart, Editions Hatier, 1993, 296 pp. ISBN : 2-218-6967-9
L` or des Fous, roman, [tr.by] : Paule Rossetto, Institut Francais d/ Athenes-Actes Sud, 1993, 292 pp. ISBN : 2-86869-997-9

Στα γερμανικά:

Die Schwimmende Stadt, roman, [tr.by] : Norbert Hauser, Insel Verlag, 1991, 350 pp. ISBN : 3-458-16136-8

Στα ιταλικά:

Un Berretto di porpora, roman, [tr.by]: Masimo Cazzulo, Croccetti Editore-Collana Aristea, 1999, 322 pp. ISBN: 88-8306-000-8

Η συγγραφέας Μάρω Δούκα

Από την πρώτη εμφάνισή της στα νεοελληνικά γράμματα, με την Πηγάδα το 1974 και το Που ΄ναι τα φτερά το 1975, η Μάρω Δούκα εξέφρασε σαφώς την επιλογή της να παρακολουθήσει την κίνηση της πραγματικότητας, η οποία προχωράει "σα ρολόι" - κατά τον Κάφκα, καταγράφοντας τις εκτροπές και τις παραμορφώσεις της, προσωπικές και κοινωνικές, που ορίζουν την ιδιαιτερότητα των ανθρώπων.
Από τη νουβέλα στο διήγημα (Καρέ Φιξ) και στη συνέχεια στο μυθιστόρημα, σε μια πρώτη ανάγνωση κυρίαρχη είναι η Ιστορία. Από την Πηγάδα και την Αρχαία Σκουριά της δικτατορίας στο Εις τον πάτο της εικόνας του μετασχηματισμού της νεοελληνικής κοινωνίας στη δεκαετία του '80 και την Ουράνια μηχανική του τέλους του αιώνα και στο βυζαντινό Ένας σκούφος από πορφύρα, η Ιστορία δεν αποτελεί το υπόβαθρο της πλοκής, αλλά ένα χωριστό πρόσωπο, που κινείται αυτόνομα και έχει τη δυνατότητα να ορίζει τη μοίρα των υπολοίπων. Συμπορευόμενη με την πολιτική, η Ιστορία καθορίζει τη μοίρα των ηρώων της Δούκα, ακόμα και στα λιγότερο πολιτικά της έργα, όπως η Πλωτή πόλη που αφηγείται την ιστορία ενός αδιέξοδου έρωτα.
Τόσο η Ιστορία όσο και η πολιτική, ως εντοπισμένη χρονικά έκφρασή της, δεν αποτελούν ωστόσο έναν μονοσήμαντο άξονα στο έργο της Δούκα. Μαζί με την Πηγάδα, τον επόμενο αμέσως χρόνο, είχαν κυκλοφορήσει άλλες δύο νουβέλες της, η οποία εξιστορεί την οδύνη της ενηλικίωσης ως ένα μεγάλο ταξίδι στο δάσος των παιδικών φόβων, και Κάτι άνθρωποι, μια ντοκιμενταρίστικη καταγραφή της ιδιαιτερότητας ενός κρητικού χωριού, μέσα από την διάλεκτό του: το όνειρο, το ασυνείδητο, η γλώσσα ως άλλη πραγματικότητα, το φανταστικό δηλώνονταν ως εξίσου σημαίνοντα στοιχεία στο έργο της. Η Δούκα επιλέγει επομένως εξαρχής το ρεαλισμό, αλλά με την έννοια που ο Ρ. Γκαρωντύ έδινε στον όρο, ένα "ρεαλισμό χωρίς όρια", ένα ρεαλισμό δηλαδή που δεν αποτελεί φωτογραφική αποτύπωση αλλά ερμηνευτική απόδοση της πραγματικότητας, διεπόμενη μάλιστα από συμπάθεια για τον άνθρωπο και το μεγαλείο της αδυναμίας του. Διευρυμένος ρεαλισμός, ο οποίος μπορεί να χωρέσει το υποσυνείδητο ως εξίσου σημαντικό φορέα ιστορικότητας αλλά και αφομοιωμένος μοντερνισμός: η αισθητική της Δούκα, ακριβώς λόγω της πρωταρχικής της επιλογής, δεν μπορούσε παρά να ενσωματώνει τον κατακερματισμό του πραγματικού στον ασθματικό λόγο των εμμονών ή στην γωνιώδη και διαλείπουσα συνειδητή εξιστόρηση. Οι ήρωές της κινούνται σε έναν κόσμο ενδιάμεσο, ανάμεσα στο φανταστικό και το πραγματικό· σε μια δεδομένη στιγμή, μοιραία γέρνουν λίγο περισσότερο προς τη μια μεριά και εγκλωβίζονται, απεγκλωβίζονται με τρόπο ενίοτε επίπονο, αλλά συνεχίζουν. Ειδικά οι γυναίκες, αφού από την Πηγάδα ως το Εις τον πάτο της εικόνας, η συγγραφέας παίζει με την ταυτότητα και την ετερότητα, παρακολουθώντας την πορεία μιας γυναίκας με πολλά πρόσωπα, το λόγο της οποίας αποδίδει με εξαιρετική διαύγεια και ευαισθησία.
Η Μάρω Δούκα αφηγείται ιστορίες με τέχνη, ζωντανεύει τα πρόσωπά της, κινεί με επιδεξιότητα νήματα παράλληλα ανάμεσα στον κόσμο των πραγμάτων και στον κόσμο του μυαλού, όπως στο τελευταίο της έργο, την Ουράνια μηχανική. Αγγίζοντας προβλήματα υπαρξιακά στην ουσία τους, μέσα από τον εφήμερο αλλά καθοριστικό χαρακτήρα της ελληνικότητάς τους, αναζητεί τον πυρήνα της ευτυχίας, καταγράφοντας την αντίφαση της πραγμάτωσής της μέσα σε έναν κόσμο που τη μάχεται σε όλα τα επίπεδα. Αυτή η σύνθετη οπτική, που τη διαφοροποιεί τόσο από τους αμιγώς ρεαλιστικούς συγγραφείς όσο και από τους θεράποντες του φανταστικού, εκφράζεται κατά κύριο λόγο στο ύφος της, στις συνεχείς αναλήψεις της αφήγησης, στην τεθλασμένη ευθεία των γεγονότων ή στο παροξυσμό τους, που μοιάζει να εκπορεύεται άμεσα από τη συμπύκνωση των βιντεοπαιχνιδιών στο τελευταίο της έργο, στον εσωτερικό μονόλογο που κατακρημνίζει κομμάτια ολόκληρα συνείδησης υπέρ της αλήθειας του ήρωα. Αν όπως έλεγε ο Ρ. Μπαρτ ο ρεαλισμός έχει οριστεί πολύ περισσότερο σε σχέση με το περιεχόμενο παρά με την τεχνική του, η Δούκα μας δίνει μια απολύτως σύγχρονη και μοντερνιστική εκδοχή της τεχνικής αυτής.

Τιτίκα Δημητρούλια

Τι έγραψε ο Τύπος για τα βιβλία της
ΜΑΡΩΣ ΔΟΥΚΑ
(αποσπάσματα από κριτικές και συνεντεύξεις)

Η πηγάδα, Κάτι άνθρωποι, Που' ναι τα φτερά; Διηγήματα, Αθήνα, Κέδρος, 1974. Σελ. 280.

Δύο είναι τα βασικά στοιχεία που τονίζουν την παρουσία της νέας πεζογράφου Μάρως Δούκα: παρ' όλο που τώρα μόλις ξεκινάει τη λογοτεχνική της σταδιοδρομία, έχει κάνει κιόλας συνείδηση ότι για να εκφράσει την εποχή της δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει φόρμες κραυγαλέες και προκηρυξιακές, κι ακόμα, με την γνησιότητα του ταλέντου της κατορθώνει να μειώσει στο ελάχιστο κάποιες της αδυναμίες…
Στην "Πηγάδα", η ζωντανή αφήγηση της αντιστασιακής της εμπειρίας παίρνει μια ξεχωριστή πλαστικότητα με την εναλλαγή από πρώτο σε τρίτο πρόσωπο.
Στις νουβέλες της "Που' ναι τα φτερά", προσωπικές αναμνήσεις και βιώματα ακουμπάνε σ' ένα καμβά συνθετικώτερης ενόρασης, έτσι ώστε να λυτρώνονται από έναν στενό υποκειμενικό χαρακτήρα.
Οι δυο αυτές συλλογές με τις υπολογίσιμες υποσχέσεις τους δημιουργούν στη συγγραφέα υποχρεώσεις για τα μελλοντικά της βήματα.

Τάκης Μενδράκος
Κριτικός λογοτεχνίας
Περιοδικό ΕΠΙΚΑΙΡΑ, Αρ. 358, Ιούλιος 1979

Καρρέ Φιξ, διηγήματα. Αθήνα, Κέδρος, 1976. Σελ. 265.

…Το "Καρρέ Φιξ", δεν είναι μια συνηθισμένη συλλογή διηγημάτων αλλά επιχειρεί να ταράξει τα παραδοσιακά νερά. Πρόκειται για μια πειραματική δουλειά που εμάς προσωπικά μας καταγοήτευσε. Ακριβώς σαν πείραμα αυτό καθ' εαυτό. Που, όμως, εμπεριέχει υπέροχα κομμάτια…
Ένα πολυσήμαντο βιβλίο.

Μαρία Παπαδοπούλου
Εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 21.12.1976

Η Αρχαία Σκουριά παραπέμπει σ΄ ένα μετάλλευμα επεξεργασμένο σ΄ ένα ορυχείο του οποίου ο μέτοχος είναι ο πατέρας της αφηγήτριας. Η κριτική είδε σ΄ αυτό το βιβλίο το σύμβολο της ηθικής διαφθοράς της ελληνικής άρχουσας τάξης ή το σύμβολο της αλλοτρίωσης του λαού που έχει συμβιβαστεί με το σύστημα.

Michel Grodent
Νεοελληνιστής
Εφημερίδα Le Soir

Η Αρχαία Σκουριά, είναι ταυτόχρονα η ιστορία μιας αισθηματικής διαπαιδαγώγησης, το πορτρέτο μιας γενιάς και η εξομολόγηση μιας αποτυχίας…
..Εάν το βιβλίο της Μάρως Δούκα είχε μια τέτοια επιτυχία στην Ελλάδα, κατά την έκδοση του, και παραμένει ένα έργο σημαντικό, το πιο δημοφιλές της συγγραφέως, είναι γιατί μια ολόκληρη γενιά αναγνωρίστηκε σε αυτό το βιβλίο. Όλοι αυτοί, όπως η Μυρσίνη, όπως η Μάρω Δούκα, οι οποίοι γεννήθηκαν στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, μεγάλωσαν σε μια περίοδο ταραχώδη των δεκαετιών ΄50 και ΄60 και ήταν φοιτητές την στιγμή του πραξικοπήματος των συνταγματαρχών, αυτούς που ονομάζουμε γενιά του Πολυτεχνείου, ξεγελάστηκαν με τις ίδιες ελπίδες και έζησαν τους ίδιους πόνους όπως η ηρωίδα…

Lucille Farnoux
Δημοσιογράφος
Εφημερίδα Le Monde, 27.8.1993

Η Πλωτή Πόλη, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1983. Σελ. 366

Der Titel des zweiten Romans der Autorin suggeriert eine Traumreise, vielleicht einen Liebestraum, und stellt damit eine gefuhlvoll ironische Vorwegnahme des Themas dar: das Scheitern einer Liebesbeziehung. Die Geschichte bewegt sich von Anfang an auf ihr Ende hin. Psychologisch eindringlich wird sie abwechselnd aus der Perspektive von "ihm" und von "ihr" als dramatische, negative Entwicklung erzahlt, als langsame Entfernung von dem hochsten Anspruch der Liebenden auf zeitlose Gemeinsamkeit: "… mit dir im Arm ubers Meer falbrend, so ist fur mich unsere Liebe".

Danae Coulmas
Κριτικός Λογοτεχνίας, Μεταφράστρια
Kindlers Literatur lexicon, 1996

Οι Λεύκες Ασάλευτες, Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέδρος, 1987. Σελ. 213.

Το τρίτο της μυθιστόρημα, Οι Λεύκες Ασάλευτες, καθιερώνει την Μάρω Δούκα ανεπιφύλακτα σαν μία από τις σημαντικότερες παρουσίες στην σύγχρονη ελληνική πεζογραφία.
Για να απολαύσει κανείς το πλούσιο όσο και προκλητικό αυτό κείμενο, πρέπει να βυθιστεί με την ηρωίδα του στον κόσμο του μαγικού της ρεαλισμού, να υπνωτισθεί από μια γλώσσα που σφυροκοπά χωρίς να αποκλείει ποιητικούς ρυθμούς και να παρασυρθεί στο υποσυνείδητο μιας στυγνής ευαισθησίας που δουλεύει με νυστέρι αμείλικτης διεισδυτικότητας.

Κρίτων Χουρμουζιάδης
Κριτικός Λογοτεχνίας
Περ. ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, τεύχος 54, 1-3, 1998

Εις τον πάτο της εικόνας, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1990. Σελ. 283

Εκτός από τα κλασικά προτερήματα της μυθιστοριογράφου, όπως το πνεύμα της παρατηρητικότητας, η τέχνη της ακριβολογίας, η αίσθηση της κίνησης των προσώπων, και άλλα εφόδια, η Μάρω Δούκα ανατρέχει και στην επικαιρότητα. Όποιος διαβάζει τα βιβλία της νομίζει ότι ξεφυλλίζει την χθεσινή εφημερίδα…
….Σ΄ αυτό το βιβλίο έχουμε την παρουσία μιας τεχνικής που στηρίζει τον ρεαλισμό στον προφορικό λόγο. Εάν ο Σταντάλ ονειρευόταν να κάνει το μυθιστόρημα " ένα καθρέφτη που να κάνει βόλτες σ΄ ένα μεγάλο δρόμο", η Μάρω Δούκα κάνει το μυθιστόρημα ένα κασετόφωνο που κυκλοφορεί στο δρόμο. Οι μονόλογοι των προσώπων " φανταστικών" ή " πραγματικών" διασταυρώνονται, δίνοντας έτσι στην εποχή μας μια εικόνα εκουσίως ασαφή.

Lina Lychnara
Περιοδικό CTL, No 9 , Φεβρουάριος 1991.

Εις τον πάτο της εικόνας, Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέδρος, 1990. Σελ. 283.

…Η κ. Δούκα είναι σήμερα μία από τις πιο σημαντικές γυναίκες-πεζογράφους της χώρας μας ενώ παράλληλα βρίσκεται ανάμεσα στους μετρημένους στα δάκτυλα πεζογράφους, ανεξαρτήτως φύλου, που διαμορφώνουν σ' ένα πρώτο επίπεδο το προφίλ της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας.
Στο βιβλίο "Εις τον πάτο της εικόνας" η φιλότητα της κ. Δούκα παίρνει τη μορφή ακτινογραφίας του ψυχισμού του σύγχρονου ανθρώπου όπως αυτός διαμορφώνεται κάτω από την πίεση της σημερινής πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας…
Σας το συστήνω ολόθερμα. Διαβάστε το βιβλίο και χαρίστε το σε όσους αγαπάτε περισσότερο…

Κώστας Βουκελάτος
Εκδότης
Περιοδικό ΙΧΝΕΥΤΗΣ, Αρ. 60/61, 1990

Ένας Σκούφος από Πορφύρα, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1995. Σελ. 509.

…Τηρώντας πιστά τους κανόνες του ιστορικού μυθιστορήματος, η Δούκα αναπλάθει και αναβιώνει στις σελίδες του βιβλίου το κλίμα, την ατμόσφαιρα, τους κινδύνους, αλλά και τα ανθρώπινα πάθη που διατρέχουν την ιστορία του Βυζαντίου στο γύρισμα του 11ου προς τον 12ο αιώνα…
Είναι προφανές ότι η Δούκα έχει εγκύψει στις πηγές της εποχής των Κομνηνών και εκμεταλλεύεται με συνθετική ικανότητα, αλλά και αφηγηματική χάρη, τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει. Με τις αναδρομές που επιχειρεί κάθε τόσο σε παλαιότερες εποχές, ο "Σκούφος" καλύπτει περίπου έναν ολόκληρο αιώνα βυζαντινής ιστορίας, παρακολουθώντας όλα τα πρόσωπα που περιστοιχίζουν τον αυτοκράτορα…
Το μυθιστόρημα έχει τις κινήσεις ενός εκκρεμούς που ταλαντεύεται ανάμεσα στη χρονογραφική καταγραφή και την εύστοχη προσωπική οπτική του αφηγητή…

Δημήτρης Δασκαλόπουλος
Ποιητής , βιβλιογράφος
Εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 5.3.1996

Ένας Σκούφος από Πορφύρα, Μυθιστόρημα, Αθήνα, Κέδρος, 1995. Σελ. 509.

Στο πρόσωπο του αφηγητή κορυφώνονται όλες οι αρετές του μυθιστορήματος και σκιαγραφείται έτσι το σημαντικότερο, κατά προσωπική άποψη, "είδωλο"- παρά την αντικειμενική του υπόσταση- που έπλασε τα τελευταία χρόνια η ελληνική λογοτεχνική παραγωγή. Η αφηγηματική του δεινότητα, όπως του την προσπορίζει η δημιουργός, και οι υπόλοιπες χάρες του βρίσκουν έδαφος απογείωσης στο επίμετρο του έργου, εκεί όπου η έκπληξη συμπορεύεται με την αναγνωστική συμπάθεια και όπου οι ανατροπές αποσαφηνίζουν και ξεδιαλύνουν το όλο σκηνικό, οδηγώντας συνάμα τον αναγνώστη σε μια νέα ανάγνωση του βιβλίου.

Κώστας Ακρίβος
Συγγραφέας
Εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΒΟΛΟΥ

Ουράνια Μηχανική, Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέδρος, 1999. Σελ. 554

…Η Δούκα εδώ μας παρασύρει με μεγάλη πειστικότητα σ' έναν αστερισμό δραματικά πυκνών καταστάσεων, που διαπλέκονται σιγά σιγά η μία με την άλλη και σχηματίζουν μια ζοφερή μεν, ασφαλώς φιλτραρισμένη από μια ορισμένη στάση, αλλά πάντως ζωντανή και πολυεπίπεδη εικόνα αυτού που θα ονομάζαμε σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Είναι αδύνατο να μη θαυμάσει κανείς την περίτεχνα ποικιλότροπη προφορικότητα της αφήγησης, η οποία προσαρμόζεται κάθε φορά αποτελεσματικά στην οπτική και στο ήθος πολύ ανόμοιων μεταξύ τους προσώπων…

Δημοσθένης Κούρτοβικ
Συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας
Εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 24.3.2000

Ουράνια Μηχανική, Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέδρος, 1999. Σελ. 554

…Το μυθιστόρημα διαθέτει χορταστική πλοκή με συνεχείς εκπλήξεις και ένα πλήθος ηρώων που πλάθονται με μαγιά δανεισμένη από την επικαιρότητα…
Η Μ. Δούκα, κατά τη γνώμη μας, γράφει το πρώτο "μεταμοντέρνο" μυθιστόρημά της ολοκληρώνοντας το παιχνίδι υπονόμευσης με νεωτερικά στοιχεία που είχε ξεκινήσει στο προηγούμενο μυθιστόρημα "Εις τον πάτο της εικόνας" …
Η Μ.Δούκα κατορθώνει να αποδώσει το γλωσσικό ιδίωμα της σημερινής νεολαίας· μικροπερίοδο και στακάτο, με ωμότητα και τον χαρακτηριστικό αμερικανίζοντα περιφραστικό τρόπο…

Μάρη Θεοδοσοπούλου
Κριτικός λογοτεχνίας
Εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 10.10.1999

Ουράνια Μηχανική, Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέδρος, 1999. Σελ. 554

…Η αφήγηση παραπέμπει σε αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά η κοινωνική προβληματική είναι έντονη και το φιλοσοφικό- ή καλύτερα υπαρξιακό- υπόβαθρο ορατό. Εδώ ακριβώς διαφοροποιείται ένας μάστορας συγγραφέας από το συγγραφέα που αναπαράγει απλώς την επικαιρότητα, με δημοσιογραφικό τρόπο. Δίνει στην πραγματικότητα μυθοπλαστική διάσταση, την κάνει αφήγημα που στέκει πέρα από τα πρόσκαιρα φωτισμένα γεγονότα, την κάνει μυθιστόρημα. Η Ουράνια Μηχανική είναι ένα μεγάλο κέρδος για τη λογοτεχνία μας.

Νίκος Μπακουνάκης
Δημοσιογράφος
Περιοδικό MARIE CLAIRE, Νοέμβριος 1999

Ουράνια Μηχανική, Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέδρος, 1999. Σελ. 554

…Η "Ουράνια Μηχανική"- βιβλίο ογκώδες, αλλά ελκυστικό, ώστε να σε κρατάει ολόκληρη νύχτα ξάγρυπνο ώσπου να μάθεις την τύχη των ηρώων του- παρομοίως συνδυάζει το μεγάλο αφηγηματικό επίτευγμα με μια διεισδυτική σύλληψη κοινωνική και υπαρξιακή της δυσπροσπέλαστης σκοτεινής ανθρώπινης πραγματικότητας.

Ελισάβετ Κοτζιά
Κριτικός λογοτεχνίας
Εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17.10.1999

Ουράνια Μηχανική, Μυθιστόρημα. Αθήνα, Κέδρος, 1999. Σελ. 554

Πέγκυ Κουνενάκη: Ολόκληρο το μυθιστόρημα μοιάζει με παιχνίδι ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία…
Μάρω Δούκα: Παρακολουθώντας τους νέους διαπίστωνα ότι ζουν και φαντασιώνονται, περισσότερο ίσως από κάθε άλλη εποχή, μέσα από τις εικόνες και από τους ήχους που μας προσφέρει αφειδώς ο σημερινός κόσμος. Γράφοντας αυτό το μυθιστόρημα δεν φιλοδοξούσα να πλησιάσω τους νέους, να γίνω δηλαδή, "αρεστή" ή "προσιτή" στους νέους, αλλά να αποτυπώσω, όπως εγώ μπορούσα, τον κόσμο τους και γενικότερα το κλίμα της εποχής…

Εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17.10.1999

Απόσπασμα από το βιβλίο Ουράνια Μηχανική

Βλάστηση, ελληνική βλάστηση, και μυρωδιές και γλίτσα.
Μην ανοίξεις τα μάτια σου, το τρένο τρέχει μ' εσένα
κι η Γη με το τρένο κι οι πλανήτες ανήμποροι στο χάος.

ΜΙΑ ΜΥΓΑ ΠΕΤΑΕΙ ΚΑΙ ΓΥΡΟΦΕΡΝΕΙ ένα καρπουζόφλουδο στη δεξιά λωρίδα της Εθνικής. Κάθεται στο καρπουζόφλουδο, πετάει για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου κι ύστερα ξανακάθεται. Τι θα κάνει η μύγα, θα πετάει ή θα κάθεται, όταν το διωκτικό θα περνάει επάνω απ' το καρπουζόφλουδο; Θα την κάνει δηλαδή πίτα τη μύγα ή όχι; Άκουγαν οι μπάτσοι τραγούδια στο ραδιόφωνο. Με κλειστά μάτια ο Ιάκωβος έβλεπε τη μύγα που πετούσε, κάθιζε στο καρπουζόφλουδο, ρουφούσε το ζουμί της και ξαναπετούσε. Το διωκτικό πλησίαζε. Ο Patrick Doyle στη διαπασών μέσα του για να σκεπάζει τα σκατοτράγουδα. Και ο Καρλίτο Μπριγκάντε: κάποιος με τραβάει στο χώμα! Τσάρλι, φίλε μου, την πάτησες, ένα βήμα πριν απ' το σάλτο σου στις Μπαχάμες. Και η Γκέιλ, ο ξανθός κόμματος, απαρηγόρητη. Κάμανε κι οι μύγες κώλο, είπε ο ένας μπάτσος. Υπομονή, είπε ο άλλος μπάτσος. Εδώ σε θέλω, να υπολογίσεις επακριβώς τι γίνεται, μονολογούσε μέσα του ο Ιάκωβος. Θα την κάνει πίτα τη μύγα το αυτοκίνητο ή όχι; Υπάρχει άλλη εκδοχή; Όπου να 'ναι φτάνουμε, γύρισε και του είπε ο μπάτσος που τα 'χε με τον προϊστάμενο. Αλλά δεν ήτανε πια ο Ιάκωβος που έτρεχε. Τετάρτη μεσημέρι, από Αθήνα. Καρφί για τον Αλμυρό, κι από 'κεί πιο ψηλά στ' Αϊδίνι. Κι έκανε, λέει, την τύχη του, που γλίτωσε απ' το Σ.Κ.Α. Κορυδαλλού. Μόνο χάρη στο μέσον και στον μεγαλοδικηγόρο που χρύσωσε ο πατέρας του. Αν ήταν άλλος, θα τον άφηναν υπόδικο, ένας Θεός ξέρει για πόσους μήνες, μπορεί και χρόνια. Αλλά έβαλε τα δυνατά του ο Νέστωρ, έκανε ό,τι μπορούσε και τον δικάσανε μάνι-μάνι και με πολλά ελαφρυντικά. Τι καταλαβαίνεις, εσύ; Κατουρημένες ποδιές φιλήσαμε για να σε δικάσουν ως ανήλικο, στ' όριο ήσουν. Ξέρεις τι θα γινόταν αλλιώς; Και τώρα διακοπές στ' Αϊδίνι, τι είναι πέντε χρόνια, θα μπορούσαν να σου ρίξουν και δέκα, έπειτα απ' τα τόσα κατορθώματά σου, του 'χε πει η Αντιγόνη, σενιαρισμένη, κούκλα. Πώς αδυνάτισες έτσι; τη ρώτησε, στυλάκι έγινες, το ξέρεις;
Σε όλη τη διαδρομή άκουγε τα καλύτερα λόγια για τον διευθυντή. Κάθε Κυριακή, θα σας βάνει σ' ένα εκδρομικό και θα σας πηγαίνει στη θάλασσα να κολυμπήσετε, χρυσός άνθρωπος. Κοιτούσε έξω απ' το παράθυρο. Για λίγο αποξεχνιόταν, βούλιαζε σ' ένα χλιαρό κενό, στη θολούρα του. Έπειτα ξανάρχιζε να δουλεύει το μυαλό του. Να μη σταματά. Απ' την αρχή είχε αποφασίσει ν' αρνηθεί ότι έκανε τη μεγάλη ληστεία. Ακόμη και να τον σούβλιζαν, δεν θα μιλούσε. Ας υπήρχανε μάρτυρες. Ποιοι μάρτυρες; έτσι του το 'λεγαν για να του σπάσουνε το ηθικό. Σαρδόνια χαμόγελα, τσιγαράκι, πειράγματα. Να τους λέει για τον Πίπη, για τον Αρίστο, για την κουφάλα τη Βίκη, για τη Μάντω, για τον Τέλη, αυτοί να μην του δίνουνε σημασία. Να τους δείχνει τη μύτη του, να τους περιγράφει τα βασανιστήρια που του κάνανε. Χέστηκε η φοράδα στ' αλώνι, αν ο ζαβός κλαψουρίζει. Ο ανακριτής τον κοιτούσε ανέκφραστος. Τον έλεγε παιδί μου και τον έφτυνε. Και μη νομίζεις, παιδί μου, ότι θα γλυτώσεις, εγώ δεν λαδώνομαι! Κοντά έξι μήνες θαμμένος. Τον είχανε θάψει και τον ξεθάψανε τα καθάρματα κι από πάνω κανείς δεν τον πίστευε. Τον είχαν αδειάσει έξω από μια Τράπεζα και τον περίμεναν οι πουλημένοι για να τον συλλάβουν. Ούτε η θεια του, ούτε ο δικηγόρος, ο σκατάς, τον πίστεψαν. Αυτά που λες, νεαρέ μου, ούτε στις πιο τολμηρές αμερικάνικες ταινίες δεν συμβαίνουνε, φαντασία έχεις, μυαλό δεν έχεις. Είχε τολμήσει ο σκατάς να του μιλήσει και για μυαλό! Χειρότερος κι απ' το γουρούνι τον δικηγόρο στην Υπόθεση Καρλίτο, τον πρεζάκια, τον σγουρομάλλη, τον προδότη, τον Εβραίο. Εξηγούσε στην Αντιγόνη πώς έγινε. Επιστρέφοντας απ' την κηδεία της γιαγιάς τού την είχανε στημένη τρία καθάρματα. Ήθελαν, λέει, να τον ρίξουνε σε πορνείο. Παρ' όλα τα ηλεκτροσόκ και τα διάφορα, αυτός αντιστάθηκε. Αποφάσισαν τότε να σκηνοθετήσουνε τη ληστεία για να τον ξεφορτωθούνε. Μη σ' ακούω, του 'λεγε η Αντιγόνη, θλίβομαι που σ' ακούω! Δεν με πιστεύεις; αστυνομικοί μου την είχανε στήσει, σ' το ορκίζομαι! Τι να ορκιστεί όμως, τα παραμύθια τέλειωσαν. Πες πως πήγες φαντάρος κι επειδή ήσουνα στραβάδι σε κράτησαν πέντε χρονάκια για να σε στρώσουνε, πες αυτό, και κοίταξε να σοβαρευτείς. Στη φάκα, αλλά τα λεφτά του τα 'σωσε, κανείς δεν θα μπορέσει να τα πειράξει. Και σ' αυτό τον προστατεύει ο καπιταλισμός. Με το χρήμα του δανείζει το κράτος.
Έβλεπε τον κάμπο και σκεφτόταν. Εδώ θα μπορούσε να στήσει κάνας ξύπνιος μεγάλη αγελαδοτροφική μονάδα να τα κονομήσει. Πλησίαζαν. Διάσπαρτα σπιτάκια, σαν βιλίτσες, με κήπους. Έβλεπε ρούχα απλωμένα, παιδιά που κάνανε ποδήλατο. Στο βάθος είδε το κτήριο και κατάλαβε. Ως εδώ ήταν, είπε μέσα του, τέλειωσαν τα βάσανα. Τώρα θα την αράξει και θα ονειρεύεται. Σκέφτηκε τα παιδιά στο Σ.Κ.Α.. Με κανένα δεν είχε γνωριστεί καλύτερα, δεν είχε δεθεί. Διότι ήξερε ότι ήταν προσωρινός. Εδώ όμως θα πιάσει φιλίες. Θα προσπαθήσει να σταθεί στα πόδια του. Πάρκαραν κάτω απ' τα δέντρα. Εμφανίστηκε ένας με σορτσάκι, με την κοιλιά έξω. Πού τον ξέρω; πού τον ξέρω; αναρωτήθηκε ο Ιάκωβος. Ο Κοιλιάς τον κοίταξε, χωρίς να του δώσει σημασία, χαιρέτησε τους μπάτσους, τους προσκάλεσε για πορτοκαλάδα. Τον άφησαν στο αυτοκίνητο με χειροπέδες. Παύλο, ρε Παύλο, π' ανάθεμά σε, κουνήσου, βρε. Φάνηκε ένας νεαρός χοντρουλός. Φέρε δυο πορτοκαλάδες, είπε ο Κοιλιάς. Μάλιστα, έκανε ο νεαρός. Μπήκανε σ' ένα σπιτάκι. Έβλεπε στο βάθος κάτι φιγούρες. Σε κάνα τέταρτο είδε να βγαίνει απ' το σπιτάκι μια αναμαλλιάρα. Τον πλησίαζε σαν να τον γνώριζε από καιρό κι ερχότανε να του πει γεια. Τον κοίταγε καλά-καλά, είχε τρέλα στο βλέμμα της. Τον εξέταζε προτού να του ανακοινώσει ότι είναι η Μαρία Αντουανέτα! Από πού είσαι, παιδί μου; καλωσόρισες. Από Καλαμπάκα. Από Καλαμπάκα; έκανε έκπληκτη. Κώστα, Κώστα, άρχισε να φωνάζει, το παιδί είναι από Καλαμπάκα. Δεν είναι στα καλά της, σκέφτηκε ο Ιάκωβος. Φάνηκε ο Κοιλιάς στην πόρτα. Τι τρέχει; τη ρώτησε διαολισμένος. Ο νεοφερμένος μας είναι από Καλαμπάκα. Ο Κοιλιάς κοίταξε προς τον Ιάκωβο, το βλέμμα του έσταζε χολή. Ύστερα γύρισε και την κατσάδιασε: Αντωνία, μπες μέσα. Τι Αντωνία, τι Αντουανέτα, σκέφτηκε ο Ιάκωβος. Δεν είχε όρεξη για αστεία, αλλά τον είχε πιάσει νευρικό γέλιο. Σύνελθε, μαλάκα.